Όποιος θυμάται τη δεκατία του 60, δεν την έζησε

του Δημήτρη Μπαρδάνη

Άπαντες το περίμεναν ως το καλοκαίρι των καλοκαιριών, το καλοκαίρι που θα σαρώσει τα πάντα στο διάβα του, το καλοκαίρι της αγάπης, το καλοκαίρι όπου η αγάπη και η ειρήνη θα επικρατήσουν. Σ’ εκείνο το καλοκαίρι λοιπόν, το σημαντικότερο (μουσικό;) γεγονός, συνέβη την πρώτη του μέρα. 1η Ιουνίου του ’67, κυκλοφόρησε το Sgt Peppers των Beatles. Δύο μέρες μετά ο Jimi Hendrix άνοιγε τη συναυλία του με το ομότιτλο τραγούδι και ο κριτικός των Times, Kenneth Tynan το χαρακτήριζε «Σημείο καμπής του Δυτικού πολιτισμού».

Από τότε μέχρι σήμερα έχουν περάσει 47 χρόνια, έχουν πουληθεί πάνω από τριάντα εκατομμύρια κόπιες του και έχουν γραφτεί χιλιάδες κείμενα και δεκάδες βιβλία γι αυτό. Δεν έχει υπάρξει ούτε μία «λίστα» με τα καλύτερα albums όλων των εποχών, που να μην το έχει στην πρώτη θέση. Το εξώφυλλό του εξακολουθεί να είναι το πιό διάσημο στην ιστορία και έχει γίνει σημείο αναφοράς για την pop κουλτούρα. Τι είχε λοιπόν αυτός ο δίσκος, που σημειωτέον είναι αδύνατον να αναπαραχθεί ζωντανά, ώστε να τέμνει την ηχογραφημένη μουσική στα δύο; Στην προ-Pepper, και στη μετα-Pepper εποχή;

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ή καλύτερα απ’ το τέλος. Απ’ την απόφαση δηλαδή των Beatles να σταματήσουν να δίνουν συναυλίες. Μετά από την «καταστροφική» τουρνέ του ’66 που τελείωσε στις 29 Αυγούστου στο Candlestick Park στο San Francisco. Την τουρνέ που επάνω της είχε πέσει βαριά η σκιά της περιβόητης δήλωσης του Lennon, ότι ο Χριστιανισμός φθίνει και οι Beatles είναι «μεγαλύτεροι» απ’ το Χριστό. Την τουρνέ που για να ολοκληρωθεί το Αμερικάνικο σκέλος της, επιστρατεύθηκαν ο στρατός και η πολιτοφυλακή για να προστατεύσουν το συγκρότημα από την Κου Κλουξ Κλαν που έκαιγε δίσκους μπροστά από τα στάδια όπου επρόκειτο να δοθούν οι συναυλίες, και απειλούσε ότι θα χυθεί αίμα. Την τουρνέ όπου ήταν αδύνατον να ακούσουν πάνω στη σκηνή τι έπαιζαν γιατί τους κάλυπταν τα ουρλιαχτά από τα κοριτσάκια.

Η απόφαση που πήρε το συγκρότημα ήταν ότι δε θα ξανακάνει συναυλίες, αλλά αντ’ αυτού θα στείλει τον επόμενο δίσκο του για «τουρνέ». Αυτό δεν άρεσε καθόλου στην ΕΜΙ, αλλά δεν μπορούσαν να κάνουν και πολλά πράγματα.  Η εντολή προς τον παραγωγό τους τον George Martin ήταν, άστους να κάνουν ότι θέλουν στο studio και για όσο θέλουν, μόνο πρόσεξε μην εκτροχιαστούν. Πράγμα καθόλου εύκολο βέβαια αν στην εξίσωση προστεθεί και η διαρκής χρήση ψυχοτρόπων. 

Αυτό που ακολούθησε τους επόμενους έξι μήνες, δεν είχε προηγούμενο στην ιστορία της δισκογραφίας. Αν σκεφτεί κανείς ότι ο πρώτος τους δίσκος ηχογραφήθηκε σε μια μέρα, κατανοεί  τι σημαίνει έξι μήνες πειραματισμοί στο studio. Κατ’ αρχάς το πρώτο (και καλύτερο) τραγούδι του δίσκου, δεν υπάρχει στο δίσκο. Φυσικά αναφέρομαι στο Strawberry Fields, που μαζί με το «αδερφάκι» του το Penny Lane, κυκλοφόρησαν ως προπομπός σε 45άρι. (Το μεγαλύτερο λάθος της ζωής μου, θα πει μετά από χρόνια ο George Martin).

Χρησιμοποίησαν κάθε γνωστή και άγνωστη μέχρι τότε τεχνική. Ορχήστρες, σιτάρ, ανάποδες ταινίες, κολάζ μέσα στα κολάζ, ένωση διαφορετικών εκτελέσων του ίδιου τραγουδιού, χαμηλότερες και ψηλότερες ταχύτητες, μέχρι και συχνότητες που δεν μπορεί να ακούσει το ανθρώπινο αυτί. 

Και επειδή κάθε «προϊόν» στην καταναλωτική κοινωνία του μεταπολέμου, εκτός από το περιεχόμενο, χρειάζεται και συσκευασία, δημιουργήθηκε μια «συσκευασία» αντάξια της μουσικής. Αφού το «εσωτερικό», ήταν ένα απίστευτο μουσικό κολάζ, έτσι και το «εξωτερικό» έπρεπε να τα περιέχει όλα. Τους Beatles, την «εικόνα» τους (τα κέρινα ομοιώματα), κάθε πιθανή και απίθανη επιρροή (ο προβοκάτορας Lennon ήθελε να βάλει και τη φωτογραφία του Hitler), μέχρι και ένα χαιρετισμό στους «αντιπάλους», στους «ανταγωνιστές». Μια προσεκτική ματιά στην κούκλα στα δεξιά αποκαλύπτει τη φράση, Welcome the Rolling Stones, Good Guys!

Θα μπορούσα να συνεχίσω επ’ άπειρον, αλλά δε νομίζω ότι χρειάζεται. Πάρτε το CD σας, ή το βινύλιό σας (καλύτερα) και βάλτε το να παίξει δυνατά. Γιατί όπως υπόσχεται το σημείωμα στο εξώφυλλο, A splendid time is guaranteed for all.

 

*Είναι η φράση που χρησιμοποίησε ο Paul Kantner των Jefferson Airplane για να περιγράψει το περιβόητο Summer of Love.