O «βαθμός μηδέν» της πολιτικής

Του Θεόδωρου Γεωργίου*

Η ελληνική πολιτική κοινωνία είναι αναπόσπαστο μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, πράγμα που επιβεβαιώθηκε στη συμφωνία των Βρυξελλών της 13ης Ιουλίου 2015. Σε συνειδησιακό επίπεδο η ελληνική κοινωνία ακολουθεί μία ιστορική πορεία και μετά τον πόλεμο (1949-1974) και μετά τη «μεταπολίτευση» (1974-2010) και μετά την ένταξή της στο καθεστώς του δημοσίου χρέους (2010-), η οποία είναι αλληλουχία φάσεων εξορθολογισμού.

Εκείνο όμως που κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει είναι η συνθήκη του «μετά» ως πραγματολογικής και υπαρξιακής κατάστασης, η οποία χαρακτηρίζει την ελληνική κοινωνία ως πολιτική οντότητα.

Ας εξετάσουμε το ζήτημα του εξορθολογισμού της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας και του ημιτελούς πολιτικού ορθολογικού σχεδιασμού της στις συνθήκες που έχουν προκύψει σήμερα.

Το ερώτημα που τίθεται είναι: πώς είναι δυνατόν μία κοινωνική συλλογικότητα όπως είναι η ελληνική κοινωνία, η οποία επιδιώκει να αυτοπροσδιορίζεται ως πολιτική οντότητα και κοινότητα, να αναθέτει το κατεξοχήν πολιτικό έργο των αποφάσεων και των πράξεών της στο «μόρφωμα» που ονομάζεται «eurogroup», δηλαδή στο συλλογικό όργανο που αποτελείται από τους υπουργούς οικονομικών των κρατών-μελών της ευρωζώνης;

Οι εργασίες και οι σχετικές αποφάσεις του άτυπου και ανεξέλεγκτου αυτού συλλογικού οργάνου δεν υπόκεινται σε στοιχειώδη τεκμηρίωση. Και ενώ, υποτίθεται ότι, «κατασκευάσαμε» όλοι εμείς οι Ευρωπαίοι πολίτες την ανοιχτή και ελεύθερη κοινωνία ως «ανθρώπινη συνθήκη ζωής», ταυτόχρονα εγκαθιδρύσαμε στο εσωτερικό και στην καρδιά της Ευρώπης έναν τεχνοκρατικό θύλακα ανελευθερίας και αυταρχισμού.

Οταν στα πρώτα χρόνια της «μεταπολίτευσης» η ελληνική πολιτική κοινωνία έλαβε την απόφαση να μετάσχει στο πολιτικό εγχείρημα της «επινόησης» της ενωμένης Ευρώπης, αυτό δεν το έκανε από τη θέση του «αδύναμου εταίρου», όπως έχει επικρατήσει η σχετική άποψη. Η ελληνική πολιτική κοινωνία και η ορθολογική ευρωπαϊκή πλευρά έπρεπε να ολοκληρώσουν μία ημιτελή συμφωνία από τη δεκαετία του ’40.

Ο πολιτικός εξορθολογισμός της Ελλάδας και τα αντίστοιχα διαφωτιστικά βήματα της ευρωπαϊκής πλευράς όφειλαν να βρουν έναν κοινό «τόπο» κατά τον Αριστοτέλη. Και αυτός ο «τόπος» δεν μπορούσε παρά να είναι πολιτικός.

Τα πράγματα έκτοτε άλλαξαν ριζικά μετά τη δημιουργία της νομισματικής ένωσης στην Ευρώπη και ενώ η Ελλάδα απεγνωσμένα προσπαθούσε να κατασκευάσει την αυτοεικόνα της κατά τον 21ο αιώνα.

Οταν ξέσπασε η κρίση του δημοσίου χρέους στην ελληνική πολιτική κοινωνία το έτος 2010, όλα τα πράγματα (ατομικά, οικογενειακά, ιδιωτικά, οικονομικά, βιοτικά, επαγγελματικά, κρατικά, καλλιτεχνικά, γνωστικά κ.λπ.) ανατράπηκαν.

Δεν διστάζω να χρησιμοποιήσω τον όρο: για την ελληνική πολιτική κοινωνία συνέβη τον Απρίλιο του 2010 μία ριζική «αλλαγή παραδείγματος», η οποία μας οδηγεί ως κοινωνία στον «βαθμό μηδέν» της πολιτικής. Δεν πρόκειται για κάποιο ευκαιριακό συμβάν υποχώρησης της πολιτικής ή συμπτωματικής υποκατάστασής της από τις μεθόδους της τεχνοκρατίας και της τεχνολογίας.

Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται μπροστά σε μια συνθήκη που περιγράφεται με τον όρο: εξαφάνιση της πολιτικής.

Τίθεται προς όλους μας, προς πολιτικούς και πολίτες το ερώτημα: γιατί εφαρμόζονται εδώ και πέντε χρόνια (2010-2015) «μνημόνια» ή συμφωνίες ανάμεσα στα δύο μέρη (την ελληνική πολιτική κοινωνία και τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης) με τεχνοκρατικό άξονα τα δάνεια προς τα κράτη-οφειλέτες και δεν θεσμίζονται (με τον όρο που εισάγει στην πολιτική φιλοσοφία ο Καστοριάδης) πρακτικές εφαρμογής πολιτικών αποφάσεων;

Μήπως τελικά η ίδια η πολιτική είτε στο επίπεδο των αποφάσεων δεν υφίσταται είτε στο επίπεδο των πράξεων έχει ανατεθεί σε άλλους δρώντες; Αυτό είναι το μείζον πραγματολογικό και υπαρξιακό ερώτημα, το οποίο μας αφορά όλους.

Εάν δεν μπορούμε να απαντήσουμε με πολιτικούς όρους γιατί η πολιτική «αντικαταστάθηκε» από την τεχνοκρατία και γιατί ως πολιτικές κοινωνίες σε πανευρωπαϊκό επίπεδο φτάσαμε στο «βαθμό μηδέν» της πολιτικής, τότε η οδός διαφυγής ή θα είναι μία νέα «πολιτική θεολογία» ή μία ριζοσπαστική ανακατασκευή και ανασυγκρότηση της ίδιας της πολιτικής ως μεθόδου επίλυσης των κοινωνικών προβλημάτων.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης