Οι «Μεγάλες διώρυγες» του Γιάννη Πάσχου

της Χρύσας Κροκίδη-Στήβενσον

Από την αρχαιότητα μέχρι τις κρινοδάχτυλες παρθένες του Σολωμού που «ο κορφός κάθε μιάς / γλυκοβύζαστο ετοιμάζει / γάλα ανδρείας και ελευθερίας» υπάρχει πολύς δρόμος. Οι αναφορές για το γυναικείο στήθος έχουν βαθιές ρίζες. Οι αρχαίοι Θεοί έπιναν σε κούπα που είχε για πρότυπο το μαστό της Αφροδίτης. Η  Ήρα, όταν κατάλαβε ότι θήλασε από λάθος τον Ηρακλή, το γιο της Αλκμήνης, τον απόσπασε με οργή από τη θηλή της και από το χυμένο γάλα της σχηματίστηκε ο Γαλαξίας. Ο Μενέλαος όταν, μετά την νίκη στον Τρωικό πόλεμο, αντάμωσε την άπιστη γυναίκα του, την Ελένη, έβγαλε το ξίφος του να τη σκοτώσει. Αυτή ξεκούμπωσε το φόρεμά της και του πρόβαλε τους σφριγηλούς της μαστούς. Ο Μενέλαος λύγισε, δεν τη σκότωσε και την πήρε μαζί του στη Σπάρτη.

Ο Μάρκος Αντώνιος παράγγειλε χρυσό κύπελλο με εκμαγείο το μαστό της Κλεοπάτρας. Ο Άγιος Βερνάρδος που έτρεφε ιδιαίτερη λατρεία στην Παρθένο Μαρία, αναφέρεται πως μια μέρα, ενώ προσευχόταν, βλέπει να εμφανίζεται μπροστά του η Μαρία που θήλαζε το βρέφος της. Σταμάτησε το θηλασμό, πίεσε το μαστό της και κατεύθυνε σταγόνες γάλακτος στα χείλη του, που έτσι ευλογήθηκαν και γι’ αυτό ο Άγιος υπήρξε τόσο ευφράδης. Ο Μωάμεθ στο Κοράνι αναφέρει: «ο μαστός τρέφει το παιδί και δίνει χαρές στον πατέρα». Ο Ρενουάρ είχε πει: «αν δεν υπήρχαν βυζιά, νομίζω πως δεν θα είχα ζωγραφίσει ποτέ» (Λυδία Ιωαννίδου-Μουζάκα, Αθήνα 1996)

Το γυναίκειο στήθος είναι ένα πεδίο ανάπτυξης πληθώρας συναισθημάτων, ένα μέσο επικοινωνίας, ένας καμβάς όπου το κάθε άτομο «ζωγραφίζει» με τις δικές του προβολές, μνήμες και φαντασιώσεις την προσωπική του ιστορία. Οι ποιητές και οι λογοτέχνες  πολλές φορές έγειραν και με τον τρόπο του ο καθένας άγγιξε «τη λυτρωτική ομοιότητα της γυναικείας φύσης με τη συμπαντική φύση».

Ο Γιάννης Πάσχος αφιερώνει ολόκληρη τη τρίτη ποιητική του συλλογή με τίτλο «Μεγάλες διώρυγες» ( εκδόσεις Μελάνι, 2015) αποκλειστικά και μόνο στο γυναικείο στήθος.

 Με κλειστά μάτια

Τίποτε πιο μεγάλο,
τίποτε πιο ανάγλυφο,
από τις ρώγες του στήθους σου.

Το γυναικείο στήθος είναι επενδυμένο με πολλά συναισθήματα από τη βρεφική κιόλας ηλικία, καθώς συνιστά κεντρικό τμήμα του δεσμού του βρέφους με τη μητέρα κατά το στοματικό στάδιο ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης σύμφωνα τον Sigmund Freud, μέσω του θηλασμού. Η κατάκτηση της αίσθησης μιας ασφαλούς-ικανοποιητικής σχέσης με το πρωταρχικό αντικείμενο αγάπης, τη μητέρα, αποτελεί τη βάση για τη μετέπειτα ικανότητα του ατόμου να συνάψει σταθερούς και ασφαλείς δεσμούς με άλλα άτομα.

Ο Πάσχος προσεγγίζει με  μοναδικό τρόπο, ελεγχόμενο λυρισμό, εκφραστική πρωτοτυπία και ενίοτε με παιγνιώδη διάθεση τις πολλαπλές νοηματοδοτήσεις του γυναικείου στήθους. Στοχάζεται, συγκινεί χωρίς υποκριτική διάθεση και αναδεικνύει χωρίς  περιστροφές τη φαντασιωσική διεργασία που περιβάλει το στήθος στις δυτικές κοινωνίες.

Ενόρμηση

Μόνο αυτή θυμάμαι από παιδί,
σαν με πήρε αγκαλιά όταν
άρχισα να κλαίω σπαρακτικά.
Είδε κι απόειδε, ότι με τίποτε
δεν μ’ έκανε καλά,
την μπλούζα της σήκωσε
και τη ρώγα του στήθους δειλά
στα χείλη μου ακούμπησε.
Κοριτσάκι ήταν,
το πολύ δεκαπέντε χρόνων,
άπειρη από παιδιά.

Η έκτη μέρα

Ψωνίζεις φθηνά, θάνατε,
το ένα μου στήθος
σε πλαστική σακούλα σου παρέδωσα.
Με κόπο και θυσίες
το σώμα μου αγάπησα και πάλι
και την έκτη μέρα,
κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση
τ’ ανάστησα ξανά.

Η διαδρομή του Γιάννη Πάσχου από την μοναδική Lila Teman (εκδόσεις Οδός Πανός, 2005)  μέχρι τις «Μεγάλες διώρυγες» είναι ενδιαφέρουσα. Ωριμότερος, με ποιητική καλλιέργεια, εκφραστική πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και  οικονομία λόγου (χαρακτηριστικά και των διηγημάτων του) καταπιάνεται με ένα θέμα που συναρπάζει και μας μεταφέρει στις πανανθρώπινες κοινές βάσεις.