Τζο Νέσµπο

Ενας σοβαρός τραυµατισµός στα γόνατα του στέρησε τη δυνατότητα να ολοκληρώσει την καριέρα του ως ποδοσφαιριστής. Επαιζε στη Molde, οµάδα της Α΄ Εθνικής στη Νορβηγία. Ηταν καλός; «Μάλλον ναι», λέει. «Αλλά κάθε φορά που έβαζα γκολ, αντί να αγκαλιάσω τον συµπαίκτη που µου είχε κάνει την πάσα, έτρεχα να πάρω την µπάλα και να τη φιλήσω. Είχα δει τον Πελέ να κάνει το ίδιο! Ολοι στην οµάδα πρέπει να µε µισούσαν...» Τελικά, αφού έκανε ένα σωρό δουλειές -ταξιτζής, εργάτης σε εργοστάσιο, οικονοµικός αναλυτής-, έµελλε να... σκοράρει σε ένα πεδίο που ποτέ δεν φανταζόταν: τη συγγραφή.

Το τηλεφωνικό ραντεβού είχε κλειστεί για νωρίς το πρωί. Από το προηγούµενο βράδυ, το στοµάχι µου είχε σφιχτεί από το άγχος. Οχι µόνο γιατί θα µιλούσα µε τον αδιαµφισβήτητο σταρ της σύγχρονης αστυνοµικής λογοτεχνίας, που τα βιβλία του έχουν µεταφραστεί σε 40 γλώσσες και έχουν πουλήσει περισσότερα από 25 εκατοµµύρια αντίτυπα. Αλλά και γιατί θα είχα την ευκαιρία να µάθω περισσότερα για έναν από τους πιο αγαπηµένους µου «χάρτινους» ήρωες, από τον δηµιουργό του. Ο επιθεωρητής Χάρι Χόλε -«προφέρεται Χούλε στη γλώσσα µου», διευκρινίζει ο Τζο Νέσµπο- είναι πρώην αλκοολικός, µονόχνοτος, δύσκολος στην επικοινωνία, αγενής, αυτοκαταστροφικός. Ολες οι σχέσεις του είναι προβληµατικές. Τότε, τι στο καλό τον κάνει τόσο ενδιαφέροντα; Γιατί, ειδικά οι γυναίκες, τον λατρεύουν; Μάλλον επειδή νοµίζουν ότι µπορούν να τον αλλάξουν µε τη δύναµη της αγάπης. Και να τον σώσουν.

Θα σωθεί ο Χάρι Χόλε, κύριε Νέσµπο; Από µια γυναίκα; ∆ύσκολο, δεδοµένου πως έχει πια «καεί»: ό,τι έχει αγαπήσει το έχει χάσει και ό,τι ακουµπάει καταρρέει. ∆εν το αποκλείω, όµως. Αυτό που θεωρώ απίθανο είναι να αλλάξει.

Αν ήταν υπαρκτό πρόσωπο, θα µπορούσε να είναι φίλος σας; Ναι, γιατί όχι; Οχι βέβαια από αυτούς µε τους οποίους βλέπεσαι και επικοινωνείς κάθε µέρα, αλλά από εκείνους που ξέρεις πως, αν τους χρειαστείς, θα είναι εκεί. Κι ας µην τους έχεις συναντήσει -ή ακόµα και µιλήσει- για µήνες.

Θα τον ξανασυναντήσουµε σε µυθιστόρηµά σας; ∆εν έχω ακόµα κλείσει τους λογαριασµούς µου µε τον Χάρι. Σίγουρα θα γράψω τουλάχιστον ένα ακόµη βιβλίο για εκείνον. Απλώς δεν ξέρω πότε.

Εχετε πει πως την τέχνη της αφήγησης τη µάθατε από τον πατέρα σας, που κάθε βράδυ έλεγε ιστορίες σ’ εσάς και στα αδέλφια σας όταν ήσασταν παιδιά. Τι θέµα είχαν αυτές οι ιστορίες; Τα παιδικά του χρόνια στο Μπρούκλιν, την εφηβεία του σε µια φάρµα στη Νορβηγία - τέτοια πράγµατα. Αλλά µεγάλη πρωταγωνίστρια των αφηγήσεών του ήταν η γιαγιά µου, η Σέλµα.

Σέλµα, όπως η κόρη σας; Για να της δώσετε το όνοµά της, πρέπει να την αγαπούσατε πολύ. Πράγµατι, ήταν σπουδαία. Εφυγε µετανάστρια στις ΗΠΑ στα 16 της χρόνια, επέστρεψε στη Νορβηγία στα 38. Ερωτεύτηκε παράφορα τον παππού µου, που ήταν 23 ετών, και παντρεύτηκαν. Ηταν µια γυναίκα κούγκαρ για την εποχή της! Τη θυµάµαι ντυµένη µε µακριά πολύχρωµα ρούχα, µε έντονο µακιγιάζ και τεράστια σκουλαρίκια. Είχε απίστευτο χιούµορ. Εκανε πάρτι που άφηναν εποχή. Εφερνε επαγγελµατία πιανίστα για να ψυχαγωγήσει τους καλεσµένους της, αλλά, δυστυχώς, ήθελε να τραγουδάει και η ίδια. Και ήταν τροµερά κακόφωνη. Ολοι όµως τη χειροκροτούσαν. «Πες µας άλλο ένα τραγούδι, Σέλµα», της φώναζαν. ∆εν τολµούσαν να της πουν την αλήθεια για το φάλτσο της.

Η κόρη σας έχει διαβάσει τα βιβλία σας; Μόνο τα παιδικά µου. Είναι µόνο δεκαέξι ετών, άλλωστε. Υπάρχουν άλλα, πιο χρήσιµα αναγνώσµατα για την ηλικία της. Αλλά και η µητέρα µου, που έχει περάσει σχεδόν όλη της τη ζωή µέσα στα βιβλία -ήταν βιβλιοθηκονόµος-, δεν έχει διαβάσει ούτε ένα.

Σας έχει εξηγήσει γιατί; Φυσικά. ∆εν αντέχει, λέει, να διαβάζει για φόνους και σεξουαλικά εγκλήµατα όταν τα έχει «γεννήσει» ο γιος της. Φαίνεται πως στα 55 µου, είµαι ακόµα το µικρό της αγόρι... (Γέλια)

Το Οσλο είναι στην πραγµατικότητα τόσο σκοτεινό και επικίνδυνο όσο στα βιβλία σας; Οχι. Είναι µια όµορφη και ήσυχη πόλη. Εχει, βέβαια, και τις σκοτεινές πλευρές της. Και σ’ αυτές εστιάζω - καµιά φορά, τις µεγεθύνω κιόλας για τις ανάγκες της πλοκής.

Θεωρείτε ότι το παρακάνατε µε τη βία σε κάποια βιβλία σας; Ναι, ειδικά στη «Λεοπάρδαλη», υπερέβαλα. Το έχω µετανιώσει. Αν µπορούσα να την ξαναγράψω, θα έσβηνα αρκετές παραγράφους. Ξέρετε, ένας Φινλανδός σχεδιαστής έχει πει πως οτιδήποτε είναι περιττό σε ένα σπίτι αργά ή γρήγορα θα δείχνει άσχηµο. Το ίδιο συµβαίνει και στα γραπτά µας.

Τις κριτικές τις λαµβάνετε υπόψη σας;

Ναι, αν δεν είναι υµνητικές, αν δεν προέρχονται από ανθρώπους που µένουν εκστατικοί απέναντί µου. Γιατί σ’ αυτή την περίπτωση δεν έχω τίποτα να µάθω. Αν αρχίσεις να πιστεύεις στο δικό σου hype, είναι σίγουρο ότι θα πέφτεις ξανά και ξανά στην παγίδα να επαναλαµβάνεις τον εαυτό σου.

Το 2005, όταν κυκλοφόρησε το πρώτο βιβλίο σας µεταφρασµένο στα Αγγλικά, όλοι µιλούσαν για τον «νέο Στιγκ Λάρσον». Υπάρχει ο «νέος Νέσµπο» σήµερα; ∆εν ξέρω (γέλια), εσείς πείτε µου.

Εγώ προτιµώ τον... ήδη υπάρχοντα Νέσµπο. Χαίροµαι που το ακούω! Αλλά δεν µπορώ να απαντήσω στην ερώτησή σας, γιατί δεν διαβάζω καθόλου σύγχρονη αστυνοµική λογοτεχνία.

Πώς γράφετε τα βιβλία σας; Πάνω σε ένα σκελετό; Ακολουθείτε την έµπνευση της στιγµής; Τα σχεδιάζω εκ των προτέρων µε λεπτοµέρεια. Μπορεί να περάσω και έξι µήνες φτιάχνοντας το σκελετό. Θέλω πριν καθίσω για να γράψω το πρώτο κεφάλαιο, να έχω γνωρίσει καλά τους χαρακτήρες, να κατέχω την ιστορία.

Συζητάτε µε δικούς σας ανθρώπους την πλοκή των µυθιστορηµάτων σας;
Οχι. Το σύµπαν των βιβλίων µου βρίσκεται σε ένα δωµάτιο όπου κανένας άλλος εκτός από µένα δεν έχει πρόσβαση.

Παίζετε ακόµα ποδόσφαιρο; Οχι, αλλά παρακολουθώ. Ειδικά όταν παίζει η Molde, η Τότεναµ ή η Εθνική Βραζιλίας.

Σε µια Κιβωτό βιβλίων, ποιο βιβλίο σας θα επιλέγατε να σώσετε; Α, αυτό είναι δύσκολο. Μάλλον τον «Κοκκινολαίµη». Γιατί βασίζεται στην ιστορία του πατέρα µου, που στον Β΄ Παγκόσµιο Πόλεµο πολέµησε εθελοντής στο πλευρό των Γερµανών στο Ανατολικό Μέτωπο, κοντά στο Λένινγκραντ. Το έµαθα όταν ήµουν 15 ετών. Σοκαρίστηκα, δεν ήθελα να το πιστέψω. Εχασα τη γη κάτω από τα πόδια µου.

Ντρέπεστε µέχρι σήµερα γι’ αυτό; Οχι, γιατί ευτυχώς, µέχρι το 1994 που πέθανε από καρκίνο, συζητήσαµε πολύ µε τον πατέρα µου γι’ αυτό. Τον κατάλαβα: ήταν 18 ετών και έπρεπε να επιλέξει ανάµεσα στον Στάλιν και τον Χίτλερ. ∆ιάλεξε τον δεύτερο. Θεώρησε ότι οι Σοβιετικοί απειλούσαν περισσότερο την πατρίδα του από τους Γερµανούς. Για να καταλάβεις την ιστορία, πρέπει να δεις τα γεγονότα µε τη µατιά των ανθρώπων που τα έζησαν. Αυτό έκανα κι εγώ. Οχι, λοιπόν, δεν ντρέποµαι για τον πατέρα µου. Οµως τον λυπάµαι για τη λάθος απόφασή του και το «βάρος» που έπρεπε να κουβαλάει εξαιτίας της στην υπόλοιπη ζωή του. Μετά το τέλος του πολέµου, τιµωρήθηκε µε τριετή φυλάκιση. Οταν βγήκε, δυσκολεύτηκε πολύ να βρει δουλειά. Ηταν έντιµος άνθρωπος. Πάλεψε σκληρά να εξασφαλίσει µια καλή ζωή σ’ εµένα και στους δύο αδελφούς µου.

Τι σηµαίνει επιτυχία για σας; Να είστε πλούσιος ή διάσηµος; Ή µήπως και τα δύο; (Γέλια). Αστειεύοµαι. Αυτό που έχει σηµασία είναι να ολοκληρώσεις ένα έργο σου -πνευµατικό εν προκειµένω- και µέσω αυτού να επικοινωνήσεις µε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Είµαι ευτυχής που το έχω καταφέρει. Και αυτό δεν έχει να κάνει µόνο µε το ταλέντο. Είναι αναγκαία συνθήκη, αλλά όχι ικανή. Χρειάζεσαι και τύχη. Κυκλοφορούν αµέτρητα βιβλία, καλύτερα από τα δικά µου, που φτάνουν στα χέρια ελάχιστων αναγνωστών.

Πώς φαντάζεστε τον εαυτό σας σε δέκα χρόνια; ∆εν σκέφτοµαι το απώτερο µέλλον. Μόνο το αύριο, το ταξίδι µου στην Ελλάδα. Ανυποµονώ να βρεθώ στην αγαπηµένη µου Κάλυµνο και να περάσω µερικές εβδοµάδες κάνοντας αναρρίχηση!

 (Συνέντευξη στην Τασούλα Επτακοίλη για το Περιοδικό "K" της "Καθημερινής")