Happy Birthday Στάνλεϊ Κιούμπρικ

του Χαρίτωνα Χαριτωνίδη

Με αφορμή τα χθεσινά του γενέθλια, οι ταινίες του  Stanley Kubrick  (Στάνλεϋ Κιούμπρικ) ξεκινώντας από την πιο αγαπημένη:

1. Lolita (1962). Για την υπνωτιστική δύναμή της στην αφήγηση του κλασικού θέματος: η λυτρωτική ανευθυνότητα του πάθους. Και για τον τρόπο που κινηματογραφεί την Αμερική.

2. 2001: A Space Odyssey (1968). A small step for mankind pictured as a giant leap for mankind. Η πεμπτουσία του δόγματος Κούμπρικ. Απλοϊκές ιδέες διατυπωμένες με τόσο περίτεχνο τρόπο, ώστε ο τρόπος γίνεται η ιδέα.

3. Spartacus (1960). Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο δεν έγινε ταινία στη Σοβιετική Ένωση ή την Κϊνα αλλά στην Αμερική από τον Στάνλεϋ Κούμπρικ και τον Ντάλτον Τράμπο. Η πορεία του Σπάρτακου ως διαδικασία ταξικής αφύπνισης ενός προλεταρίου, και η εξέγερση των δούλων της Ρώμης ως μοντέλο της κομμουνιστικής επανάστασης. Μια άρτια ιστορική πραγματεία με τη φόρμα της επικής περιπέτειας.

4. Eyes Wide Shut (1999). Ίσως η τελειότερα ενορχηστρωμένη ταινία του Κούμπρικ. Η αμφισημία που την διατρέχει, θα την έκανε μια από τις σπουδαιότερες ταινίες του παγκόσμιου σινεμά ever, αν είχε φτιαχτεί το αργότερο στα τέλη του '50. Όταν φτιάχτηκε, αυτά που λέει, ήταν γραμμένα στο Cosmopolitan. Εδώ ο Κούμπρικ είναι πια ένας γέρος.

5. A Clockwork Orange (1971). Για την απολαυστική χλεύη της «αριστερής/προοδευτικής» ιντελιγκέντσιας, όπως ενσαρκώνεται στο πρόσωπο του συγγραφέα, η ανομολόγητη εκδικητικότητα του οποίου προς τον Άλεξ είναι το κέντρο της ταινίας.

6. Dr. Strangelove (1963). Θα ήταν μια απλοϊκή και όχι πολύ αστεία αντιπολεμική κωμωδία -«όλοι, δυτικοί και ανατολικοί, είναι γελοία ανθρωπάκια»- αν μέσα της δεν χτυπούσε η μηχανική καρδιά του Dr Strangelove.

7. Paths of Glory (1957). Θα ήταν ένα απλοϊκό αντιπολεμικό δράμα, αν η πορεία προς την εκτέλεση δεν έπαιζε ένα τόσο σκληρό παιχνίδι με τις συνήθειες του θεατή. Όταν μια διαδικασία περιγράφεται με τόση λεπτομέρεια, αυτό γίνεται μόνο για να καταλήξει σε μια ανατροπή της τελευταίας στιγμής -εν προκεμένω στη σωτηρία των φαντάρων. Όμως εδώ δεν υπάρχει σωτηρία. Επί σκοπώ. Πυρ. Μπαμ. Τέλος._

8. The Killing (1956). Μια ταινία του υπο-είδους doomed heist, κινηματογραφημένη με καινοτόμο τρόπο -ευρυγώνους φακούς, δυνατό ημερήσιο φως αντί για νυχτερινό κιαροσκούρο. Μια πολύ δυνατή ταινία.

9. Barry Lyndon (1975). Εδώ ο Κούμπρικ είπε «ό,τι έκανα με το μέλλον στο 2001, θα το κάνω με το παρελθόν». Bad idea. Ωστόσο η ταινία έχει ένα -απλοϊκό, ως συνήθως- «μυστικό». Διακωμωδεί την εξιδανίκευση του παρελθόντος: κάθε σκηνή είναι βασισμένη σε έναν διάσημο πίνακα, το νόημα του οποίου ανατρέπει. (Κουφαθήκατε; Για ξαναδείτε την, μήπως το δείτε.)

10. The Shining (1979). Της πλάκας. Μια ταινία με υπαινιγμούς για πολλά, ενώ στην πραγματικότητα χωρίς να έχει τίποτα να πει. Κάτι προσπαθεί να κτίσει πάνω στην «κρίση» του ζευγαριού που ξεσπάει όταν μένουν ενώπιος ενωπίω -εύκολος, ασφαλής στόχος,- ωστόσο τα μυθικά θέματα του πατέρα-Κρόνου και του Μινώταυρου μένουν κενά νοήματος. Πολλές δε σκηνές «τρόμου» απλώς προκαλούν θυμηδία. Έχει βέβαια και πολλές δυνατές στιγμές, με πάνω απ' όλες το All work and no play.

11. Full Metal Jacket (1988). Στο πρώτο μέρος χλευάζει απολαυστικά τις ταινίες «εκπαίδευσης», τύπου Ιπτάμενος και Τζέντλεμαν. Το δεύτερο μέρος, στο Βιετνάμ, είναι για τα πανηγύρια. Όλη η αμερικάνικη πολεμική μηχανή μπλοκάρεται από ένα κοριτσάκι των Βιετκόνγκ. Give us a break, Stan. Μαζί με το Shining είναι οι χειρότερες ταινίες του Κούμπρικ*. Αλλά ακόμα κι αυτές βλέπονται πιο ευχάριστα από πολλές «καλύτερες» ταινίες άλλων σκηνοθετών.

* Τα πρωτόλεια που δεν αναφέρω, δεν τα θεωρώ καν ταινίες Κούμπρικ.