Εκκλησία και Πολιτεία

του Κοσμά Αντ. Θέμελη

Να γράψω ένα άρθρο για το Πάσχα, αλλά τι άρθρο; Ίσως για την διαδοχή των θρησκειών και τον ήρωα, θεό, ημίθεο που από τα αρχαία χρόνια πεθαίνει και ανασταίνεται στην αρχή της Άνοιξης σε όλη την ανατολική λεκάνη της Μεσογείου, αλλά και αλλού. Για παγανιστικές και μονοθεϊστικές γιορτές που συμπίπτουν ημερολογιακά. Για την γιορτή του Ηλίου και του Προφήτη Ηλία που εορτάζονταν διαδοχικά σε μια εκκλησιά πάνω στην Ίδη την ίδια μέρα του Ιουλίου μέχρι και την αρχή του 20ου αιώνα. Για την αμφισβητούμενη ιστορικότητα του προσώπου του Ιησού και για την αντίστιξη-σύνθεση ιστορικής πραγματικότητας και πίστεως. Και για το Πεσάχ (Πέρασμα), Πάσχα, για Easter και Ostern. Για την προέλευση των ονομάτων, για την αγγλο-σαξωνική παγανιστική θεά Eostre, για τον αγγλικό Eosturmanath, για την βαβυλωνιακή Αστάρτη, την Ishtar, την Εστέρ (Εσθήρ), το Άστρο, ίσως και για το τευτονικό auferstehn (ανασταίνομαι), που ακούγεται πιο χριστιανικό και φαίνεται να έχει την ίδια ρίζα. Ή ίσως κάτι για τον Αρχηγό Κράτους που μας επισκέπτεται κάθε χρόνο τέτοιες μέρες και σκορπίζει το Φως (εωςφόρος;) σε κάθε γωνιά της ελληνικής γης. Σε επίπεδο επιφανειακής γνώσης και κριτικής όμως όλα αυτά είναι γνωστά και ίσως λίγο βαρετά.

Από την απορία με έβγαλε μια ανάρτηση του φίλτατου Τζέκι Γκατένιο, ο οποίος δημοσίευσε φωτογραφίες του Τσίπρα στην Αγ. Αικατερίνη (Πλάκα), με κερί ανά χείρας κατά την Ακολουθία του Επιταφίου. Θεώρησε ότι πρόκειται για θαύμα, που μετεστράφη ο (πρώην άθεος;) Πρωθυπουργός, όπως ο ισαπόστολος Παύλος, πρώην απηνής διώκτης των οπαδών του Ιησού ως Σαύλος. Την στάση του Πρωθυπουργού την θεώρησε υποκριτική, αλλά θεώρησε επίσης ότι ο Σύριζα εγκαταλείπει την θέση περί χωρισμού Κράτους-Ορθόδοξης Εκκλησίας χάριν ψήφων. Βεβαίως δεν είδαμε εικόνες με πρωθυπουργικές γονυκλισίες, φιλήματα εικόνων ή χειρών ιερέων, προσθέτω εγώ. Εγείρονται όμως ερωτηματικά και με κάποια από αυτά θα ασχοληθούμε εν τάχει.

  • «Δικαιούται» ο άθεος, άθρησκος, αδιάφορος να συμμετέχει σε θρησκευτικές τελετουργίες του τόπου που ζει, ή αυτό δείχνει μιαν εσωτερική αντινομία, ή, ακόμη χειρότερα, μιαν υποκρισία που είναι άξια περιφρόνησης; Η απάντησή μου είναι: ΧΑΛΑΡΩΣΤΕ, ΠΑΙΔΙΑ!  Καλύτερο πανηγύρι από το θρησκευτικό, και μάλιστα του ελληνικού ορθόδοξου Πάσχα, υπάρχει; Που συνδέεται με την ελληνική Άνοιξη, με την αναγέννηση, που έχει βόλτα με κεριά, με δυνατές μυρωδιές; Που έχει την επόμενη μέρα νταβαντούρι μεσονύχτιο και μαγειρίτσα, και την ημέρα της Λαμπρής παραδοσιακή εντυπωσιακή τελετουργία σουβλιστού αρνιού στην ύπαιθρο με τσάμικα; Γιατί υποκρισία; ΑΥΤΑ είναι τα ωραία. Πρέπει να είσαι πνευματικά και διανοητικά  αποστεωμένος για να πιστεύεις ότι πρόκειται για χαρές που δικαιούνται να απολαμβάνουν μόνον οι πιστοί. Άλλωστε όλα αυτά στην πραγματικότητα δεν συνδέονται μόνον με την χριστιανική ορθόδοξη πίστη, αλλά είναι αποτέλεσμα συγκρητισμού τοπικών εθίμων όλων των θρησκειών που πέρασαν από τον ελληνικό χώρο. Αλλά ας το θέσουμε και κάπως διαφορετικά: Οι Έλληνες Εβραίοι, οι Μωαμεθανοί, όσοι τουρίστες ή ξένοι μη-Ορθόδοξοι, πιστοί Καθολικοί και Προτεστάντες, βουδιστές, βραχμάνοι κι όλοι οι άλλοι, ευρισκόμενοι στην Ελλάδα για άλλο λόγο αυτές τις μέρες, δικαιούνται να συμμετέχουν στις εκκλησιαστικές τελετουργίες και στα εθιμικά παραφερνάλια; Ή θα πρέπει να απέχουν λόγω θρησκευτικής ειλικρίνειας και προσκόλλησης στο πατρογονικό τους δόγμα, επειδή έχουν άλλες τελετουργίες και διαφορετικά έθιμα; Η απάντησή μας είναι βεβαίως ότι μπορεί να συμμετέχει οποιοσδήποτε βρίσκεται στην ανοιξιάτικη Ελλάδα!

Προφανώς όμως ο Τσίπρας συμμετέχει  ως Πρωθυπουργός και φρονώ ότι ΚΑΛΑ ΚΑΝΕΙ. Η συμμετοχή του είναι συμβολική, διότι η ιδιότητά του είναι Πρωθυπουργός ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, όπου η μεγίστη πλειοψηφία του λαού ανήκει στο ορθόδοξο δόγμα, συμμετέχοντας ομοθυμαδόν στις σχετικές τελετές, ακόμη και σε ιδιωτικά ξωκλήσια με λάπτοπ, όπως πολύ εύστοχα και με χιούμορ μας έλεγε χτες εδώ ο Λάμπρος Παπαδέας στο άρθρο του για τον παπα-Sony.  Τυχόν εσωτερικής-θρησκευτικής φύσεως ενστάσεις, που θα τον κρατούσαν μακρυά, θα ήταν η αποθέωση του σνομπισμού, θα εκρίνετο, και δικαίως, ως υπερόπτης και εντελώς arrogant. Θα εξέπιπτε στην θέση ενός κρυόκωλου αριστερού ψώνιου. Φυσικά θα πρέπει με κάποια αφορμή να συμμετάσχει και σε τελετουργίες άλλων θρησκειών ή Εκκλησιών. Θα πρέπει να επισκεφθεί τον Αγ. Διονύσιο των Καθολικών, να πάει στην Συναγωγή για την λειτουργία κάποιας Χανουκά ή και να «πεταχτεί» σε κάποιο τζαμί στην Θράκη. (Παρακαλώ μην με ρωτήσετε για τους Έλληνες Κρίσνα ή Μορμόνους!).

Αυτά τα θέματα όμως συνδέονται και με τον διαχωρισμό Κράτους-Εκκλησίας, αλλά και με την τάση του ελληνικού Τύπου και της τηλεόρασης να κάνουν ακόμη αυτό που στα γερμανικά αποκαλείται Hofberichterstattung-ρεπορτάζ της αυτοκρατορικής Αυλής-. Επιτέλους! Καμιά δημοσιογραφική σημασία δεν (θα πρέπει να) έχει αν και πού εκκλησιάσθηκε κάποιος κρατικός αξιωματούχος, ούτε αν και ποιά στρατόπεδα επισκέφθηκε για να τσουγκρίσει αυγά με τους φαντάρους και να τσιμπήσει αμυντικό κοκορέτσι!

Φυσικά ο Σύριζα ως Κυβέρνηση πρέπει να προχωρήσει στον περιλάλητο «χωρισμό Κράτους-Εκκλησίας». Η εγγύηση της θρησκευτικής ελευθερίας και του δικαιώματος της ανεξιθρησκείας θα πρέπει να είναι πλήρεις. Αυτό δεν γίνεται πιθανώς uno actu, με μια πράξη, αλλά απαιτεί σάρωση όλης της νομοθεσίας και σταδιακή τροποποίησή της. Όλες οι διατάξεις που δίνουν δεσπόζουσα θέση και παρέχουν εύνοια στην ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία, θα πρέπει να απαλειφθούν. Από όσο γνωρίζω, στον πολιτισμένο κόσμο, εξαιρουμένων μερικών μουσουλμανικών χωρών, μόνο η Ελλάδα και το Ισραήλ παρέχουν προστασία σε μιαν οιονεί κρατική θρησκεία. Όπου για το Ισραήλ υπάρχουν σοβαρώτατοι ιστορικοί και πολιτικοί λόγοι, που δεν συντρέχουν για την Ελλάδα. Στις σύγχρονες κοινωνίες πολιτών, η κρατική νομιμοποίηση δεν προέρχεται «άνωθεν». Ο ελληνοχριστιανικός πολιτισμός, τα «Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια» και τα παρόμοια είναι ιδεολογήματα υποκείμενα στην ιστορική μελέτη, αλλά δεν έχουν καμμιά θέση σε μια σύγχρονη κρατική διοίκηση και λειτουργία. Φυσικά το Σύνταγμα δεν μπορεί να ψηφίζεται Εν ονόματι της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος, δεν νοείται «επικρατούσα θρησκεία» (άρθρο 13 Συντ.), θα πρέπει να καταργηθεί ο θρησκευτικός όρκος σε όλα τα επίπεδα της Διοίκησης και στην Δικαιοσύνη, θα πρέπει να φύγουν τα εικονίσματα του ξανθού (!) Ιησού από όλες τις δημόσιες αίθουσες, όλες οι φορολογικές απαλλαγές και εύνοιες θα πρέπει να καταργηθούν (δείτε και το χθεσινό από 14/4 άρθρο του Χρήστου Λαδά για την Εκκλησία και την περιουσία της σε σχέση με το δημόσιο συμφέρον). Ασφαλώς η ίδρυση ναού δεν μπορεί να ήρτηται από την έγκριση του τοπικού Μητροπολίτη και πρέπει να επανεξετασθεί η μισθοδοσία του κλήρου από το Δημόσιο. Θα πρέπει επίσης να επανεξετασθεί και το περιεχόμενο του μαθήματος των Θρησκευτικών που θα γίνεται σε ορισμένες μόνο τάξεις στα σχολεία, και που δεν θα μπορεί να έχει ομολογιακό χαρακτήρα (γι’ αυτό υπάρχουν τα κατηχητικά). Στον βαθμό που δεν θα είναι εξ αρχής μόνον ιστορικό μάθημα περί θρησκειών, θα πρέπει να  είναι προαιρετικό. Εννοείται ότι ο μόνος έγκυρος τύπος γάμου θα είναι ο πολιτικός, ενώ ο θρησκευτικός γάμος θα είναι προαιρετικός. Η παραπάνω απαρίθμηση των αναγκαίων αλλαγών είναι ενδεικτική και όχι εξαντλητική. Όπως λέω και παραπάνω οι απαραίτητες αλλαγές δεν θα πρέπει να γίνουν «με την μία», αλλά σταδιακά, όπου πρέπει να λαμβάνεται υπ’ όψιν και ο ρυθμός προσαρμογής της κοινωνίας, που θα πρέπει να προετοιμασθεί και να εκπαιδευθεί αναλόγως και αρμοδίως. Ίσως θα μπορούσε να επιλεγεί και η ταχύτατη θεσμική και νομοθετική μεταβολή με διαφορετικό σκεπτικό, που όμως δεν θα αναπτύξω εδώ.

Δηλαδή θα πρέπει να τα «σπάσει» ο ΣΥΡΙΖΑ με την Εκκλησία και τον άλλο κυβερνητικό εταίρο; Αν χρειασθεί, ναι! Ασφαλώς θα υπάρξουν και σοφοί Ιεράρχες που αντιλαμβάνονται ότι ο «χωρισμός» ίσως είναι επωφελέστερος και για την Εκκλησία, ενώ δογματικά-θεολογικά είναι η πιο στεγανά θεμελιωμένη εκδοχή συνύπαρξης. Ο κυβερνητικός εταίρος θα διαχωρίσει την θέση του, αλλά δεν βλέπω να προκαλείται ρήξη. Και θεωρώ πιθανότατο ότι το σχετικό εγχείρημα θα υποστηριχθεί πολιτικά στην Βουλή και από άλλες παρατάξεις, ή και μεμονωμένους βουλευτές.

Όταν με το καλό συμβούν αυτά, θα πάψει σιγά σιγά να έχει σημασία αν ο Πρωθυπουργός ή η Δούρου εκκλησιάσθηκαν ή όχι και αν ο Τσίπρας θα παντρευτεί την Περιστέρα του στην εκκλησία ή στο Δημαρχείο, ή θα την αφήσει ξεκρέμαστη. Η αρμοδιότητα για τα θέματα θα μεταφερθεί στον Άδωνη, στην Ελεύθερη Ώρα, στην Espresso και στους καφενέδες. Εκεί δηλαδή που εξ αρχής θα έπρεπε μόνο να ανήκει.

 

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Σχόλια

  • 1 Ο/Η Theo έγραψε: (πριν 2 έτη)

    Εν πολλοίς συμφωνώ.
    Ως πιστός Ορθόδοξος Χριστιανός, θα ήθελα να απαλλαγεί η ελλαδική Εκκλησία από τον έλεγχο και την κηδεμονία του κράτους που συνήθως οδηγεί σε νόθες καταστάσεις, να καταργηθεί η μισθοδοσία του κλήρου απ' αυτό, αφού όμως δοθούν κάποιες αποζημιώσεις για τα εκατομμύρια στρέμματα εκκλησιαστικών κτημάτων που απαλλοτρίωσε, έναντι των οποίων μισθοδοτούνται οι κληρικοί, για να μπορεί η Εκκλησία να επιτελεί το κοινωνικό έργο της.

    (Παραλείψατε, όμως, την "πεφωτισμένη" Βρετανία όπου ο αρχηγός του κράτους είναι και αρχηγός της επίσημης Εκκλησίας.)

  • 2 Ο/Η Κ. Θέμελης έγραψε: (πριν 2 έτη)

    Δεν είμαι σίγουρος ότι υπήρξε η συναλλαγή που υπονοείτε, δηλαδή ανταλλαγή γης έναντι μισθοδοσίας κληρικών. Διαφωνώ πάντως με την δημόσια μισθοδοσία των κληρικών, όχι λόγω της προκαλούμενης δαπάνης, αλλά διότι για μένα δεν είναι θεσμικά συμβατή με τον χωρισμό κράτους-Εκκλησίας. Έχετε δίκιο για την Βρετανία. Εντούτοις νομίζω ότι πρόκειται για άλλη μία παραδοσιακή αγγλική ιδιορρυθμία, που έχει πλέον μόνον συμβολική αξία χωρίς κανένα ουσιαστικό περιεχόμενο. Ευχαριστώ για τις παρατηρήσεις σας.

loading..